In 1926 two relatively small tholos tombs were excavated by Th. Karachalios on the site "Spelies". On the same site a vaulted cutting was discovered in 1970 by the then director of the Ephorate G. Steinchauer. The large tholoi tombs and the prehistoric remains on the acropolis of Pellana were uncovered during excavations conducted by the current director of the Ephorate Dr. Th. Spyropoulos, in 1980-1995.

The Direction of Restoration of Antiquities in the Ministry of Culture has made specific studies for the strengthening and covering of the big tholos tomb but work has not started yet.


The most important monuments of the site are:

· Cemetery of rock-cut tholos tombs, dated to the Mycenaean period on the site "Spelies". The largest was constructed in the Early Mycenaean period (1500 B.C.); the diameter of its tholos was 10m. It is certainly a royal tomb.

· The acropolis of Pellana on which are preserved remains of walls dated to the Hellenistic period and also ruins dated to the period of Frankish domination.

· The acropolis of Pellana situated on the hill "Palaiokastro" where recent excavations conducted brought into light remains of habitation, dated to the Early Helladic period (perhaps a palatial structure).On the first terrace east and after the top of the acropolis was revealed one of probably many more tumuli, dated to the Early Helladic period (2500 B.C.). The tumulus was surrounded by stone crepis. In site were found burials and dump. On the south slope of the hill was revealed part of a settlement which was inhabited in the Mycenaean and Hellenistic periods. A monumental stone paved road of Mycenaean date, which was later repaired, leads from the east foot of the acropolis to the top or to another site on the hill where it is expected to be found an important building, perhaps the Mycenaean palace of the area. The excavator Dr. Th. Spyropoulos suggests that Pellana is the Homeric city of Lakedaimon Sparta, where Menelaos and Helen had their palaces.

Το 1926 δύο σχετικά μικροί τάφοι ήρθαν στο φως μετά από εκσκαφές του Θ. Καραχάλιου στην περιοχή «Σπηλιές». Στην ίδια περιοχή, το 1970 είχα ανακαλυφθεί μια υπόγεια τομή από τον τότε Έφορο G. Steinchauer. Οι μεγάλοι θολωτοί τάφοι και τα προϊστορικά ευρήματα της Ακρόπολης της Πελλάνας, είχαν αποκαλυφθεί από ανασκαφές πραγματοποιηθείσες από τον τότε Έφορο Δρ. Θ. Σπυρόπουλο, από το 1980 έως το 1995.

 

Η Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού έχει κάνει συγκεκριμένες μελέτες για την κάλυψη και την ενδυνάμωση των θολωτών τάφων, αλλά οι εργασίες δεν έχουν αρχίσει ακόμα.

 

Τα πιο σημαντικά μνημεία του αρχαιολογικού αυτού χώρου είναι τα εξής:

 

· Κοιμητήριο από θολωτούς τάφους, λαξευμένους σε πέτρα, Μυκηναϊκής περιόδου στην περιοχή «Σπηλιές». Ο μεγαλύτερος κατασκευάστηκε στην  πρώτη Μυκηναϊκή περίοδο (1500 πχ). Η διάμετρος του θόλου είναι περίπου 10 μέτρα. Πρόκειται σίγουρα για βασιλικό τάφο.

· Η Ακρόπολη της Πελλάνας, οι τοιχογραφίες της οποίας ανάγονται στην Ελληνιστική περίοδο και ερείπια από την εποχή της Φραγκοκρατίας.

· Η ακρόπολη της Πελλάνας που τοποθετείται στο λόφο "Παλαιόκαστρο" όπου οι πρόσφατες ανασκαφές ανέδειξαν υπολείμματα κατοικίας, που χρονολογούνται στην πρόωρη Ελληνιστική περίοδο (ίσως ανάκτορα ). Στο πρώτο επίπεδο ανατολικά και μετά από την κορυφή της Ακρόπολης αποκαλύφθηκε ένα από πιθανώς πολλά περισσότερα αναχώματα, που χρονολογήθηκε στην πρόωρη Ελληνιστική περίοδο (2500 Π.Χ.). Το ανάχωμα περιβαλλόταν από πέτρινο κρηπίδωμα. Στον ίδιο χώρο βρέθηκαν ήταν τάφοι και σκουπίδια. Στην νότια πλαγιά του λόφου αποκαλύφθηκε μέρος ενός συγκροτήματος κατοικιών που κατοικήθηκε στις Μυκηναϊκές και Ελληνιστικές περιόδους. Ένα καλντερίμι Μυκηναϊκής περιόδου που αναστηλώθηκε αργότερα, οδηγεί από το ανατολικό άκρο της Ακρόπολης στην κορυφή ή σε μια άλλη περιοχή στο λόφο όπου αναμένεται να βρεθεί ένα σημαντικό κτήριο, ίσως το Μυκηναϊκό παλάτι της περιοχής. Ο επικεφαλής των ανασκαφών Δρ Θ. Σπυρόπουλος προτείνει ότι η Πελλάνα είναι η ομηρική πόλη της Λακεδαίμονας Σπάρτη, όπου ο Μενέλαος και η Ελένη είχαν το παλάτι τους.